Vier hemelse nimfen worden geschapen door de god Brahma – elk symboliseert een windstreek. Ze dansen in harmonie, maar dan ontvouwt zich een symbolisch gevecht. Het noorden vecht tegen het oosten, het zuiden tegen het westen. Twee vallen dood neer. Twee dansen een overwinningsdans. Maar dan ontwaken de gesneuvelden – want ook zij zijn nodig voor het evenwicht.
Dit is de Srimpi Manggalaretna, een eeuwenoude Javaanse hofdans die de kosmische orde, de strijd der tegenpolen en de onmisbaarheid van alle windstreken uitbeeldt. Lees verder en ontdek hoe deze dans de krachtige noord-zuid-lijn verbindt met de schepping van de wereld.
De legende van de vier windstreken#
‘De koninklijke aanvoerder’ – deze gedanste legende vertelt het verhaal van de schepping van de vier windstreken, gerepresenteerd door hemelse nimfen, door de god Brahma.
De schepping op zee#
Op zee worden zij geschapen en wiegen na hun schepping zachtjes met de golven mee. Elke nimf symboliseert een windstreek. Waar Brahma ook keek, hij zou altijd een van de hemelse nimfen om zich heen hebben. Brahma genoot van de dansen die zijn nimfen voor hem in harmonie uitvoerden.
Het symbolische gevecht#
De Manggalaretna is een symbolische dans die een gevecht uitbeeldt waarin vier aanvoerders zich bedienen van de keris (dolk) en de dadap (wapenschild). Zoals tegenpolen een lijn en een front vormen, zo vecht elke windstreek met haar naaste: het noorden met het oosten, het zuiden met het westen.
Uiteindelijk vecht het noorden tegen het westen en het zuiden tegen het oosten, maar moet het oost-westfront het uiteindelijk afleggen.
De betekenis van de noord-zuid-lijn#
In veel culturen is de noord-zuid-lijn een zeer belangrijke uitlijning. Zo zijn veel middeleeuwse kerken noord-zuid uitgelijnd, maar ook de piramides van Egypte en Mexico, de Borobudur en vele oude gebouwen en tempelcomplexen. De Manggalaretna laat zien dat de noord-zuid-lijn een hele krachtige lijn is die overal terug te vinden is, omdat de meest krachtige energieën zich langs de noord-zuid-lijn bevinden.
De dood en herrijzenis#
Twee van hen, het oosten en het westen, worden getroffen en vallen dood neer. De overgebleven twee strijders – het noorden en het zuiden, de winnaars en de meest krachtige combinatie – beginnen aan een overwinningsdans.
Tijdens deze overwinningsdans ontwaken de twee gesneuvelde strijders, want ook zij zijn nodig voor de instandhouding van het evenwicht, en gezamenlijk beëindigen zij de Manggalaretna.
De boodschap van de dans#
De Srimpi Manggalaretna brengt een kosmologische boodschap over:
- Tegenpolen zijn nodig – Het gevecht tussen de windstreken symboliseert de noodzakelijke spanning tussen tegengestelde krachten.
- Geen enkele windstreek is overbodig – Hoewel het oosten en westen verliezen, herrijzen zij omdat het evenwicht van de wereld hen nodig heeft.
- De noord-zuid-lijn is dominant – De noord-zuid-as wordt beschouwd als de krachtigste energie-as, zichtbaar in talloze heilige bouwwerken wereldwijd.
- Harmonie na strijd – De dans eindigt niet met een definitieve overwinning, maar met de gezamenlijke voltooiing van de Manggalaretna door alle vier de strijders.
Verwantschap en mythologische achtergrond#
| Element | Toelichting |
|---|---|
| Schepper | Brahma (de scheppergod; onderdeel van de Trimurti) |
| Locatie van schepping | Op zee; de nimfen wiegen zachtjes met de golven mee |
| Relatie tot Brahma | De nimfen omringen Brahma; waar hij ook kijkt, ziet hij een van hen |
| Functie | De nimfen dansen in harmonie voor Brahma; zij vertegenwoordigen de vier windstreken en daarmee de hele geschapen wereld |
Achtergrond van de dans Srimpi Manggalaretna#
| Aspect | Toelichting |
|---|---|
| Dansvorm | Srimpi – klassieke Javaanse hofdans voor vier vrouwelijke dansers |
| Titel | Manggalaretna (‘de koninklijke aanvoerder’ of ‘de gelukkige juweel’) |
| Thema | Kosmologische strijd tussen de vier windstreken |
| Bewapening | Keris (dolk) en dadap (wapenschild) |
| Oorsprong | Hofdans uit de kraton van Surakarta (Solo) en Yogyakarta |
| Karakter | Symbolisch, statig, filosofisch |
Verklarende woordenlijst#
| Term | Betekenis |
|---|---|
| Borobudur | Grootste boeddhistische tempelcomplex ter wereld, gelegen in Midden-Java; noord-zuid uitgelijnd |
| Brahma | Scheppergod; onderdeel van de hindoeïstische Trimurti; schepper van de vier windstreken |
| dadap | Wapenschild (vaak gemaakt van hout of gevlochten rotan) gebruikt in Javaanse gevechtsdansen |
| keris | Traditioneel Javaans (golfvormig) dolkzwaard |
| Manggalaretna | ‘De koninklijke aanvoerder’ of ‘de gelukkige juweel’; titel van de dans |
| nimf | Vrouwelijke halfgodin; in deze context: hemelse danseres geschapen door Brahma |
| noord-zuid-lijn | Kosmologische as; belangrijkste energieas in vele oude culturen; terug te vinden in tempels, piramides en kerken |
| srimpi | Klassieke Javaanse hofdans voor vier vrouwelijke dansers; statig en symbolisch |
