Een jong meisje staat aan de vooravond van haar volwassenheid. Ze leert zichzelf op te maken, een beetje te koketteren en haar vrouwelijkheid te omarmen.
Dit is Sukaretna – een dans die de belichaming van pure vrouwelijkheid uitbeeldt, van de overgang van jeugd naar volwassenheid. Maar de dans draagt een dubbele betekenis: golèk betekent ook ‘zoeken naar’. De dans nodigt het publiek uit om zelf te ontdekken wat zij zien en daar een eigen interpretatie aan te geven. Lees verder en ontdek hoe deze verfijnde Javaanse dans de vrouwelijkheid viert, en hoe zij verbonden is met de houten poppen van de wayang-golek-traditie.
De belichaming van vrouwelijkheid#
De dans beeldt de belichaming van pure vrouwelijkheid uit van jonge vrouwen die volwassen worden.
Een lief meisje in de top van haar jeugd#
Deze dans laat een meisje zien in de top van haar jeugd. Zij leert daarin om zichzelf op te maken en een beetje te koketteren als overgang van jeugd naar volwassenheid. De dans beeldt tevens de verfijnde vrouwelijkheid uit.
De relatie met wayang golek#
De houten poppen in de wayang worden golek genoemd, en de relatie met de dans is complex, omdat golèk ook verwijst naar dansen die na afloop van een wayang kulit-voorstelling worden gegeven.
Een uitnodiging aan het publiek#
Golèk betekent ook ‘zoeken naar’. Het is daarom tevens een uitnodiging aan het publiek om zelf uit te zoeken wat de dansen uitbeelden om daar een eigen interpretatie aan te geven.
Achtergrond van de dans Sukaretna#
| Aspect | Toelichting |
|---|---|
| Dansvorm | Klassieke Javaanse dans; mogelijk golek-dans (verwant aan wayang golek) |
| Titel | Sukaretna (mogelijk afgeleid van suka = ’liefde, plezier’ en retna = ‘juweel, meisje’) |
| Thema | Vrouwelijkheid, volwassenwording, overgang van jeugd naar volwassenheid |
| Karakterschets | Lief meisje in de top van haar jeugd; leert zichzelf op te maken en te koketteren |
| Dansers | Jonge vrouwelijke dansers |
| Karakter | Verfijnd, zacht, speels, elegant |
| Relatie met wayang | Verwanten van wayang golek (houten poppen); golèk als dans na wayang kulit |
De dubbele betekenis van golèk / golek#
| Term | Betekenis | Context |
|---|---|---|
| Golek (zelfstandig naamwoord) | Houten pop gebruikt in wayang golek (pop uit Sunda/West-Java) | Wayang-traditie |
| Golèk (werkwoord) | ‘Zoeken naar’ | Uitnodiging aan publiek om eigen interpretatie te geven |
| Golèk (dansvorm) | Dans die na afloop van een wayang kulit-voorstelling wordt gegeven | Javaanse dans-traditie |
Verwantschap met andere dansen in het Javaanse repertoire#
| Dans | Thema | Verwantschap met Sukaretna |
|---|---|---|
| Golek Menak | Verfijnde vrouwelijkheid; koninklijke dans | Zelfde golek-familie; meer ceremoniëel |
| Golek Lambangsari | Jonge meisjes die bloemen plukken | Zelfde thema van jeugd en onschuld |
| Sukaretna | Volwassenwording, opmaken, koketteren | Centrale dans in deze analyse |
| Gambyong | Verwelkomingsdans; vruchtbaarheid | Meer ceremoniëel; minder focus op individuele volwassenwording |
Verklarende woordenlijst#
| Term | Betekenis |
|---|---|
| golek | Houten pop gebruikt in wayang golek (schimmenspel met houten poppen, vooral in West-Java) |
| golèk | ‘Zoeken naar’; uitnodiging aan publiek om eigen interpretatie te geven |
| golèk (dans) | Dans die na afloop van een wayang kulit-voorstelling wordt gegeven |
| koketteren | Zich op een uitnodigende, speels verleidelijke manier gedragen (onderdeel van de overgang naar volwassenheid) |
| Sukaretna | Dans over de belichaming van pure vrouwelijkheid; een lief meisje in de top van haar jeugd |
| wayang golek | Wayang-vorm met houten poppen (driedimensionaal); vooral populair in West-Java |
| wayang kulit | Wayang-vorm met leren schimmenpoppen (tweedimensionaal); populair in Midden- en Oost-Java |
