Ramayana

Een prins wordt verbannen uit zijn koninkrijk. Zijn vrouw wordt ontvoerd door een demonenkoning met tien hoofden en twintig armen. Wat volgt is een epische zoektocht vol gevechten, magische apenlegers en een brug die over de oceaan wordt gebouwd.

Dit is de wereld van de Ramayana – een van de grootste en oudste epen uit India, dat samen met de Mahabharata de culturele hoeksteen van het hindoeïsme vormt. Lees verder en ontdek het verhaal van prins Rama, zijn trouwe broer Lakshmana, zijn onwankelbare vrouw Sita, en de apengeneraal Hanuman die de held helpt de duistere macht te overwinnen.

Wat is de Ramayana?

#

De Ramayana is een omvangrijk epos uit India. Samen met de Mahabharata vormt het een belangrijke culturele hoeksteen van het hindoeïsme. De dichter en wijze Valmiki heeft het epos naar schatting tussen 750 en 500 v.Chr. in een bepaald metrum gezet om het gemakkelijker te kunnen onthouden.

Ontstaansgeschiedenis en overlevering

#

Het epos is als orale literatuur gedurende talloze generaties doorverteld, maar het oudste gevonden manuscript wordt gesitueerd omstreeks het jaar 1000 n.Chr. – in India schreef men toen op palmbladeren. In totaal zijn er ongeveer tweeduizend gedeeltelijke of volledige manuscripten gevonden. De Ramayana bevat zo’n 24.000 verzen op 50.000 regels.

Het epos is verdeeld in zeven boeken (kanda’s) en vertelt het verhaal van prins Rama, zijn broer Lakshmana en zijn vrouw Sita. De hoofdlijn betreft de ontvoering van Sita door de demonenkoning Ravana en de uiteindelijke bevrijding met de hulp van de apengeneraal Hanuman.

De zeven boeken (kanda’s) van de Ramayana

#

Het volledige verhaal van de Ramayana

#

Balakanda: de jeugd van Rama en zijn huwelijk

#

Koning Dasharatha regeert over het koninkrijk Ayodhya. Hij heeft drie vrouwen: Kausalya, Kaikeyi en Sumitra, maar geen kinderen. Op advies van zijn priesters voert hij een paardenoffer (ashvamedha) uit. Uit het offervuur verschijnt een goddelijke figuur die hem een gouden pot met payasam (een heilig drankje) geeft. Zijn drie vrouwen drinken ervan en krijgen vier zonen: Kausalya baart Rama, Kaikeyi baart Bharata, en Sumitra baart de tweeling Lakshmana en Shatrughna.

Rama is een incarnatie van de god Vishnu, die op aarde is neergedaald om de demonenkoning Ravana te verslaan. Als jonge prins bewijst Rama zijn moed door samen met zijn broer Lakshmana de wijze Vishvamitra te beschermen tegen demonen. Tijdens deze reis komt Rama in het koninkrijk Mithila, waar koning Janaka een svayamvara (een ceremonie waarbij een prinses haar eigen echtgenoot kiest) organiseert voor zijn dochter Sita. De opdracht is de boog van de god Shiva te spannen. Niemand kan dit, behalve Rama – hij spant de boog en breekt hem zelfs doormidden. Rama wint de hand van Sita en zij trouwen.

Ayodhyakanda: de ballingschap

#

Na vele jaren besluit koning Dasharatha af te treden en zijn oudste zoon Rama tot koning te kronen. Iedereen is blij, behalve zijn tweede vrouw Kaikeyi. Haar boze dienstmeid Manthara zet haar op tegen Rama. Kaikeyi herinnert de koning aan twee gunsten die hij haar ooit had beloofd. Ze eist dat Bharata tot koning wordt gekroond en dat Rama veertien jaar in ballingschap gaat in het bos.

Met gebroken hart stemt koning Dasharatha in. Rama aanvaardt zijn lot zonder klagen. Sita, zijn trouwe vrouw, weigert in Ayodhya achter te blijven en dringt erop aan hem te vergezellen. Ook Lakshmana volgt zijn broer. De drie vertrekken naar het bos, gekleed in boomschors en dierenhuiden. Kort na hun vertrek sterft koning Dasharatha uit verdriet.

Bharata, die op bezoek was bij zijn grootvader, keert terug en ontdekt wat zijn moeder heeft gedaan. Woedend weigert hij de troon en reist naar het bos om Rama te smeden terug te keren. Rama weigert echter, omdat hij zijn vaders woord moet eren. Bharata neemt de sandalen van Rama mee en plaatst deze op de troon als symbool van Rama’s koningschap, terwijl hij zelf het koninkrijk als regent bestuurt.

Aranyakanda: het leven in het woud en de ontvoering van Sita

#

In het bos leven Rama, Sita en Lakshmana als kluizenaars. Ze ontmoeten wijzen en bestrijden demonen die de meditatie verstoren. Op een dag bezoekt de demonin Surpanakha, de zus van Ravana, hun verblijfplaats. Ze wordt verliefd op Rama en doet een avances. Rama wijst haar af en verwijst haar door naar Lakshmana, die haar ook afwijst. Woedend valt ze Sita aan, maar Lakshmana snijdt haar neus en oren af.

Vernederd vlucht Surpanakha naar haar broers Khara en Dushana, die met een leger van demonen terugkeren. Rama verslaat hen allemaal. Surpanakha reist vervolgens naar Lanka om bij haar oudste broer, Ravana, te klagen. Ravana, de demonenkoning met tien hoofden en twintig armen, zint op wraak. Hij bedenkt een list.

Ravana stuurt zijn oom Maricha, die de gedaante van een gouden hert kan aannemen. Sita ziet het prachtige hert en smeekt Rama het voor haar te vangen. Rama achtervolgt het hert, maar al snel beseft hij dat het een demon is. Hij doodt Maricha, die met zijn laatste adem de stem van Rama nabootst en roept: ‘O Sita! O Lakshmana!’ Sita hoort de kreet en smeekt Lakshmana Rama te hulp te gaan. Lakshmana weigert eerst, omdat hij Sita niet alleen mag laten, maar vertrekt uiteindelijk nadat Sita hem beschuldigt van lafheid. Voordat hij gaat, trekt hij een magische cirkel (Lakshmana-rekha) om de hut en zegt Sita dat ze deze nooit mag overschrijden.

Nu Sita alleen is, verschijnt Ravana vermomd als een bedelende monnik. Sita, die gastvrijheid hoog in het vaandel heeft staan, verlaat de cirkel om hem eten te geven. Ravana grijpt haar, onthult zijn ware gedaante en neemt haar mee in zijn vliegende strijdwagen naar Lanka. Onderweg wordt de adelaar Jatayu, een vriend van Rama, aangevallen door Ravana als hij probeert Sita te redden. Jatayu wordt dodelijk gewond maar overleeft lang genoeg om Rama te vertellen wat er is gebeurd.

Kishkindhakanda: de ontmoeting met Hanuman en Sugriva

#

Rama en Lakshmana reizen naar het zuiden. Ze ontmoeten de apengeneraal Hanuman, een toegewijde dienaar van Sugriva, de verbannen apenkoning. Sugriva is onttroond door zijn broer Vali en verbergt zich op een berg. Rama helpt Sugriva Vali te verslaan. In ruil daarvoor belooft Sugriva Rama te helpen bij het vinden van Sita.

Sugriva stuurt apenlegers naar alle windrichtingen. Hanuman leidt het leger dat naar het zuiden trekt. Bij de oceaan aangekomen, weten ze niet verder te gaan. Een oude adelaar, Sampati, de broer van Jatayu, vertelt hen dat hij Sita in Lanka heeft gezien. De apen moeten nu een manier vinden om de oceaan over te steken.

Sundarakanda: Hanuman’s reis naar Lanka

#

Hanuman, die de kracht heeft om te groeien en te krimpen, neemt een enorme gedaante aan en springt over de oceaan naar Lanka. Daar sluipt hij ’s nachts de stad binnen en zoekt naar Sita. Hij vindt haar in een tuin (Ashoka Vatika), omringd door demonische bewakers. Ravana probeert haar te verleiden en bedreigt haar, maar Sita blijft trouw aan Rama.

Hanuman onthult zich aan Sita en geeft haar de ring van Rama als bewijs. Hij biedt aan haar mee terug te nemen, maar Sita weigert – alleen Rama zelf mag haar redden. Hanuman laat zich vervolgens gevangennemen door de demonen. Voor Ravana gebracht, eist hij dat Ravana Sita vrijlaat. Woedend beveelt Ravana dat Hanumans staart in brand wordt gestoken. Hanuman krimpt zich los, springt met zijn brandende staart door de straten van Lanka en steekt de stad in brand. Daarna keert hij terug naar Rama om te vertellen dat Sita is gevonden.

Yuddhakatha: de grote slag en de redding van Sita

#

Rama, Lakshmana en het apenleger trekken naar het zuiden. Met de hulp van de oceaangod bouwen ze een brug (Rama Setu) naar Lanka. Een enorme slag volgt. Talloze helden vallen aan beide zijden. Lakshmana raakt zwaargewond door een magische pijl van Ravana’s zoon Indrajit. Hanuman vliegt naar de berg met de geneeskrachtige kruiden, maar kan de juiste plant niet vinden, dus tilt hij de hele berg op en vliegt ermee terug.

Uiteindelijk staat Rama oog in oog met Ravana. Na een lang gevecht doodt Rama de demonenkoning met de Brahmastra (een goddelijk wapen). Ravana sterft en de goden juichen. Sita wordt bevrijd. Rama vraagt Sita om een bewijs van haar zuiverheid te geven, omdat ze lang in het paleis van een demon heeft gewoond. In haar verdriet vraagt Sita de godin van de aarde om haar te omarmen – de aarde opent zich en neemt haar op. De goden verklaren echter dat dit onrechtvaardig is en Sita verschijnt opnieuw, gezuiverd.

Uttarakanda: de terugkeer en de kroning

#

Rama, Sita en Lakshmana keren terug naar Ayodhya. Ze worden met vreugde ontvangen en Rama wordt gekroond tot koning. De regering van Rama, Rama Rajya genoemd, wordt beschreven als een gouden eeuw van vrede en welvaart.

Later hoort Rama echter dat sommige inwoners van Ayodhya twijfelen aan de zuiverheid van Sita, omdat ze bij Ravana heeft gewoond. Om zijn koninklijke plicht te vervullen, verbant hij de zwangere Sita naar het bos. Daar vindt ze onderdak bij de wijze Valmiki, de auteur van de Ramayana. Ze baart een tweeling, Lava en Kusha. Jaren later, als de jongens volwassen zijn, ontmoet Rama hen tijdens een offerceremonie. Hij herkent hen en herenigt zich met Sita. Maar Sita, die de beschuldigingen nog niet is vergeten, roept opnieuw de godin van de aarde aan en verdwijnt voorgoed. Rama regeert nog vele jaren en keert uiteindelijk terug naar de hemel als de god Vishnu.

Belangrijke personages in de Ramayana

#

Culturele betekenis en invloed

#

De Ramayana is niet alleen een literair meesterwerk, maar ook een religieus en moreel kompas voor miljoenen hindoes. Rama wordt gezien als de ideale man en koning – Maryada Purushottama (de volmaakte mens). Sita is de ideale vrouw en moeder. Hun leven dient als voorbeeld van plichtsvervulling (dharma), trouw en offervaardigheid.

De Ramayana heeft talloze kunstvormen beïnvloed, waaronder:

• Drama en dans – Ramleela (een traditionele uitvoering van het epos) wordt jaarlijks opgevoerd in India
• Wayang kulit – Het Javaanse schimmenspel put uitgebreid uit de Ramayana
• Literatuur – Talloze bewerkingen in regionale talen, zoals de Ramcharitmanas in het Hindi
• Beeldende kunst – Reliëfs op tempels (bijvoorbeeld de Candi Prambanan op Java) en miniaturen
• Film en televisie – Populaire televisieserie uit de jaren tachtig en diverse animatiefilms

De Ramayana in Java en Bali

#

Op Java werd de Ramayana al vroeg geïntegreerd in de lokale cultuur. Het epos is te vinden in:

• Wayang kulit – Het schimmenspel met poppen
• Wayang wong – Dansdrama met acteurs
• Tempelreliëfs – De Candi Prambanan bij Yogyakarta heeft een volledige reeks reliëfs die de Ramayana uitbeelden
• Dansen – De Sendratari Ramayana is een beroemde balletuitvoering in Prambanan

Op Bali wordt de Ramayana opgevoerd in Sendratari (massadansdrama) en in maskerdansen (topeng). De Balinese versie heeft enkele eigen variaties, zoals een grotere rol voor de demonen en een andere interpretatie van Ravana.

Verklarende woordenlijst

#